Klinik Pratik Rehberi: Subkutan İnsülin Uygulama Bölgeleri, Lipodistrofi Önleme ve Hipoglisemi Yönetimi
Klinikte diyabetli hasta takibi yaparken en çok tekrarladığımız fakat zaman zaman detayların gözden kaçabildiği süreçlerin başında insülin uygulaması ve kan şekeri yönetimi gelir. Yanlış bölge seçimi, rotasyon yapılmaması veya hipogliseminin geç fark edilmesi gibi durumlar hastanın glisemik kontrolünü doğrudan altüst eder.
Bu rehberde; subkutan enjeksiyon tekniklerini, klinikte sıkça karşılaştığımız lipodistrofi tablosunu ve acil hipoglisemi müdahale adımlarını net bir şekilde topladık.
1. Subkutan İnsülin Enjeksiyon Bölgeleri ve Emilim Hızları
İnsülinin emilim hızı uygulandığı anatomik bölgeye göre değişiklik gösterir. Bu yüzden uyguladığınız insülinin türüne (kısa, orta veya uzun etkili) göre bölge seçimi yapmak gerekir:
Abdominal Bölge (Karın): Göbek deliğinin 5 cm (yaklaşık 2-3 parmak) uzağındaki alan. Emilimin en hızlı olduğu bölgedir. Yemek öncesi bolus (kısa/hızlı etkili) insülinler için ilk tercihtir.
Kollar (Üst Kol Arka Yan Yüzü): Emilim hızı orta düzeydedir.
Uyluk (Üst Bacak Ön Dış Yan Yüzü): Emilim daha yavaş gerçekleşir.
Gluteal Bölge (Kalça): Emilim hızının en yavaş olduğu alandır. Bazal (uzun etkili) insülinler için oldukça uygundur.
2. Lipodistrofi Nedir? Nasıl Önlenir?
Sürekli aynı noktaya yapılan enjeksiyonlar sonucunda cilt altı yağ dokusunda bozulmalar meydana gelir. Bu durum iki şekilde karşımıza çıkar:
Lipohipertrofi: Dokuda yumru, şişlik ve sertleşme oluşması (En sık görülen tip).
Lipoatrofi: Yağ dokusunun erimesi ve çökelmesi.
Lipodistrofi gelişen bir bölgeden insülin yapıldığında emilim tamamen düzensizleşir. Hasta aynı dozu vurmasına rağmen bir gün hipoglisemiye, ertesi gün hiperglisemiye girebilir.
Lipodistrofiyi Önlemek İçin 4 Temel Kural
Sistematik Rotasyon Yapın: Aynı anatomik bölge kullanılacaksa bile iki enjeksiyon noktası arasında en az 2 cm (yaklaşık iki parmak) mesafe bırakılmalıdır.
İğne Uçlarını Tek Kullanımlık Tutun: Pen iğnesi her enjeksiyonda değiştirilmelidir. Tekrar kullanılan iğne uçlarının mikro düzeyde ucu bükülür ve doku travmasını artırır.
Oda Sıcaklığı Detayı: Soğuk insülin (buzdolabından yeni çıkmış) hem daha fazla can yakar hem de doku hasarı riskini yükseltir. Flakon veya kalemi uygulamadan önce oda sıcaklığına getirin.
Palpasyon İle Kontrol: Enjeksiyon yapmadan önce bölgeyi elinizle kontrol edin; nodül veya sertlik hissediyorsanız o bölgeyi nadasa bırakın.
3. Klinikte Hipoglisemi Protokolü (Kan Şekeri < 70 mg/dL)
Hastada terleme, titreme, çarpıntı, bulanık görme veya bilinç değişikliği fark edildiğinde ilk yapılacak iş parmaktan kan şekerine (AKŞ) bakmaktır.
Kan şekeri 70 mg/dL altında ölçüldüğünde izlenecek adımlar:
A. Hastanın Bilinci Açık ve Yutma Reflexi Var ise: “15-15 Kuralı”
Hastaya derhal 15 gram hızlı etkili karbonhidrat verilir.
(Örn: 3-4 adet kesme şeker veya 150 ml meyve suyu/normal kola. Süt veya çikolata gibi yağlı gıdalar emilimi yavaşlattığı için acil durumda tercih edilmez!)
15 dakika beklenir ve kan şekeri tekrar ölçülür.
Kan şekeri hala 70 mg/dL’nin altındaysa 15 gramlık karbonhidrat takviyesi tekrarlanır.
Kan şekeri 70 mg/dL üzerine çıktığında, etkiyi korumak için hastaya kompleks karbonhidrat (bisküvi, ekmek arası peynir vb.) veya ana öğünü verilir.
B. Hastanın Bilinci Kapalı veya Yutma Güçlüğü Var ise:
Hastanın oral alımı derhal durdurulur (aspirasyon riski!).
Damar yolu açılır. Hekim istemine göre %20 veya %30’luk Dekstroz (Dextrose) IV puşe olarak uygulanır (genelde 20-40 ml).
IV erişim yoksa veya acil durumlarda 1 mg Glukagon IM veya SC olarak uygulanır.
Vital bulgular ve kan şekeri 10-15 dakikalık aralıklarla takip edilir.