Kanama Riski Hemşirelik Bakımı: Hemşirelik Tanısı, Amaçlar, Girişimler ve Bakım Planı

Kanama riski hemşirelik bakımı, kanama gelişme olasılığı bulunan hastalarda kan kaybını önlemek, olası kanama belirtilerini erken fark etmek ve hastanın güvenliğini sağlamak amacıyla planlanan hemşirelik uygulamalarını kapsar. Ameliyat geçiren, antikoagülan ilaç kullanan, pıhtılaşma bozukluğu bulunan veya trombosit sayısı düşük olan hastalarda kanama riski daha yüksek olabilir.

Kanama, hafif bir cilt altı kanamasından yaşamı tehdit edebilen ciddi iç kanamalara kadar farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Bu nedenle hemşirenin hastayı düzenli değerlendirmesi, kanama risk faktörlerini belirlemesi ve koruyucu hemşirelik girişimlerini uygulaması büyük önem taşır.

Bu yazıda kanama riski hemşirelik tanısı, risk faktörleri, belirti ve bulgular, bakımın amaçları, ayrıntılı hemşirelik girişimleri ve değerlendirme ölçütleri ele alınmıştır. Ayrıca hemşirelik öğrencilerinin bakım planı hazırlarken kullanabileceği örnek bir kanama riski hemşirelik bakım planı da sunulmuştur.

Kanama Riski Nedir?

Kanama riski, bireyin kan damarlarından kan kaybı yaşama olasılığının artmış olması durumudur. Kanama; damar bütünlüğünün bozulması, pıhtılaşma mekanizmasındaki sorunlar, trombosit sayısının azalması veya kanın pıhtılaşmasını etkileyen ilaçların kullanılması gibi nedenlerle ortaya çıkabilir.

Kanama dış ortamda görülebileceği gibi vücut içerisinde de meydana gelebilir. Burun kanaması, diş eti kanaması, ameliyat bölgesinden kan gelmesi ve cilt altında morluk oluşması dışarıdan fark edilebilen kanama örnekleridir. Mide-bağırsak sistemi, karın boşluğu, göğüs boşluğu veya beyin içerisinde meydana gelen kanamalar ise her zaman doğrudan gözlemlenemeyebilir.

Hemşirelik bakımında temel yaklaşım, kanama meydana gelmeden önce risk faktörlerini belirlemek ve önleyici uygulamaları gerçekleştirmektir.

Önemli: Kanama riski bir risk hemşirelik tanısıdır. Bu nedenle hastada kanamanın mutlaka meydana gelmiş olması gerekmez. Tanı, mevcut risk faktörlerinin değerlendirilmesine dayanır. Aktif kanama gelişmişse kanama bulguları ayrıca değerlendirilir ve hastanın durumuna uygun mevcut sorunlara yönelik hemşirelik tanıları da ele alınır.

Kanama Riski Nedenleri ve Risk Faktörleri

Kanama riskini artıran faktörler hastanın sağlık durumuna, kullandığı ilaçlara, geçirdiği cerrahi işlemlere ve pıhtılaşma sisteminin işleyişine bağlı olarak değişebilir.

1. Kan Hastalıkları ve Pıhtılaşma Bozuklukları

Kanama riskini artırabilen hastalık ve durumlar şunlardır:

• Hemofili
• Von Willebrand hastalığı
• Trombositopeni
• Trombosit fonksiyon bozuklukları
• Koagülasyon faktörü eksiklikleri
• Yaygın damar içi pıhtılaşma (DİK)
• Bazı kemik iliği hastalıkları
• İleri karaciğer hastalıklarına bağlı pıhtılaşma bozuklukları

Bu hastalıklarda kanın pıhtılaşma süreci etkilenebilir ve kanama kontrolü zorlaşabilir.

2. İlaç Kullanımına Bağlı Risk Faktörleri

Bazı ilaçlar kanın pıhtılaşmasını azaltarak veya trombosit fonksiyonlarını etkileyerek kanama riskini artırabilir.

Başlıca ilaç grupları şunlardır:

• Antikoagülanlar
• Antiagregan ilaçlar
• Bazı trombolitik ilaçlar
• Bazı ağrı kesici ve antiinflamatuvar ilaçlar
• Pıhtılaşmayı etkileyebilen bazı diğer ilaçlar

Özellikle varfarin, heparin, enoksaparin, apiksaban, rivaroksaban, asetilsalisilik asit ve klopidogrel kullanan hastalarda kanama yönünden dikkatli değerlendirme yapılmalıdır.

Hemşirelik açısından önemli: Hastanın kullandığı ilaçların adı, dozu, uygulama yolu ve son kullanım zamanı değerlendirilmelidir. İlaçlar hekim istemi ve kurum protokollerine uygun uygulanmalı; doz değişikliği veya ilaç kesilmesi konusunda bağımsız karar verilmemelidir.

3. Cerrahi İşlemler ve Travmalar

Kanama riski aşağıdaki durumlarda artabilir:

• Ameliyat sonrası dönem
• Büyük cerrahi girişimler
• Organ biyopsileri
• Damar içi kateter uygulamaları
• Travmalar
• Kemik kırıkları
• Derin doku yaralanmaları
• Doğum ve doğum sonrası dönem
• İnvaziv girişimler

Cerrahi işlem sonrasında ameliyat bölgesinde kanama, hematom veya drenlerden beklenenden fazla kan gelmesi görülebilir.

4. Organ Hastalıkları

Bazı organ hastalıkları pıhtılaşma mekanizmasını etkileyerek kanama riskini artırabilir.

• Karaciğer yetmezliği
• İleri böbrek yetmezliği
• Kemik iliği hastalıkları
• Bazı kanser türleri
• Gastrointestinal sistem hastalıkları

Özellikle karaciğer, pıhtılaşma faktörlerinin üretiminde önemli rol oynadığından ileri karaciğer hastalıklarında kanama riski artabilir.

5. Yaş ve Genel Sağlık Durumuna Bağlı Faktörler

• İleri yaş
• Yetersiz beslenme
• Düşme ve travma öyküsü
• Cilt ve damar yapısında kırılganlık
• Çoklu ilaç kullanımı
• Kontrolsüz hipertansiyon
• Daha önce kanama yaşamış olmak

Bu faktörler hastanın bireysel durumuna göre değerlendirilmelidir.

Kanama Belirtileri ve Bulguları

Kanama riski bulunan hastalarda kanama geliştiğinde erken belirtilerin fark edilmesi önemlidir. Bazı kanama belirtileri gözle görülebilirken bazıları yalnızca klinik değerlendirme ve laboratuvar sonuçlarıyla anlaşılabilir.

Dış Kanama Belirtileri

• Burun kanaması
• Diş eti kanaması
• İdrarda kan görülmesi (hematüri)
• Dışkıda kan görülmesi
• Siyah, katran görünümünde dışkılama (melena)
• Kanlı kusma (hematemez)
• Ameliyat bölgesinden kan gelmesi
• Damar yolu veya enjeksiyon bölgesinde uzun süren kanama
• Cilt altında morluk ve hematom oluşması
• Küçük kesilerden beklenenden uzun süre kanama

İç Kanama Belirtileri

İç kanama her zaman gözle görülemeyebilir. Aşağıdaki bulgular iç kanama olasılığını düşündürebilir:

• Açıklanamayan karın ağrısı
• Karında şişlik veya gerginlik
• Ani gelişen halsizlik
• Baş dönmesi
• Bayılma veya bilinç değişikliği
• Soluk ve soğuk cilt
• Hızlı nabız
• Kan basıncında düşme
• Solunum sayısında artış
• Hemoglobin ve hematokrit değerlerinde düşme

İç kanama şüphesinde hastanın klinik durumu gecikmeden değerlendirilmelidir.

Ciddi Kan Kaybında Görülebilen Bulgular

Ciddi kan kaybı dolaşım sistemini etkileyerek hipovolemik şoka neden olabilir. Bu durumda aşağıdaki bulgular görülebilir:

• Taşikardi
• Hipotansiyon
• Soğuk ve nemli cilt
• Bilinç değişikliği
• İdrar miktarında azalma
• Hızlı ve yüzeysel solunum
• Belirgin halsizlik
• Periferik dolaşımda bozulma

Bu bulgular acil klinik değerlendirme gerektirir.

Kanama Riski Hemşirelik Tanısı

Kanama riski hemşirelik tanısı, hastada kanama gelişmesine neden olabilecek risk faktörlerinin bulunması durumunda kullanılır.

Bakım planında aşağıdaki bileşenler dikkate alınabilir:

Risk tanılarında aktif kanamaya ait belirti ve bulgular tanının zorunlu bileşeni değildir. Tanı, hastanın mevcut risk faktörleri üzerinden oluşturulur.

Kanama Riski Hemşirelik Bakım Planı

Kanama riski bulunan hastalarda hemşirelik bakımının temel amacı, kanamayı önlemek, hastanın güvenliğini sağlamak ve kanama gelişmesi durumunda erken müdahale edilmesini desteklemektir.

1. Hemşirelik Tanısı

Kanama riski: Antikoagülan ilaç kullanımı, pıhtılaşma mekanizmasını etkileyen hastalıklar, trombosit sayısında azalma veya cerrahi girişim gibi risk faktörlerine bağlı kanama gelişme olasılığı.

Bu tanı hastanın bireysel risk faktörlerine göre düzenlenmelidir. Her hastada bütün risk faktörlerinin bulunması gerekmez.

2. Amaç ve Beklenen Hasta Sonuçları

Genel amaç: Hastada kanama gelişmesini önlemek, kanama belirtilerini erken dönemde fark etmek ve dolaşım sisteminin stabilitesini korumak.

Beklenen hasta sonuçları:

1. Hastada bakım süresince belirgin kanama gelişmeyecektir.
2. Hastanın vital bulguları klinik durumu ile uyumlu ve stabil olacaktır.
3. Hastada yeni gelişen açıklanamayan morluk veya hematom oluşmayacaktır.
4. Hastanın idrarında ve dışkısında kanama bulgusu gözlenmeyecektir.
5. Ameliyat veya girişim bölgesinde beklenmeyen kanama gelişmeyecektir.
6. Hastanın hemoglobin, hematokrit ve trombosit değerleri klinik açıdan takip edilecektir.
7. Hasta kanama belirtilerini tanıyabilecektir.
8. Hasta, kanama riskini artırabilecek durumlar hakkında bilgi sahibi olacaktır.
9. Hasta ve ailesi düşme ve travmaları önlemeye yönelik güvenlik önlemlerini uygulayabilecektir.
10. Kanama gelişmesi durumunda gerekli sağlık ekibine zamanında haber verilecektir.

3. Hemşirelik Girişimleri ve Gerekçeleri

Girişim 1: Hastanın kanama açısından risk faktörleri değerlendirilir.

Uygulama:

• Hastanın mevcut hastalıkları incelenir.
• Daha önce kanama yaşayıp yaşamadığı sorgulanır.
• Kanama veya pıhtılaşma bozukluğu öyküsü değerlendirilir.
• Geçirdiği cerrahi işlemler ve invaziv girişimler öğrenilir.
• Ailede kalıtsal kanama bozukluğu öyküsü olup olmadığı sorgulanır.
• Kullanılan ilaçlar ve besin destekleri değerlendirilir.

Gerekçe: Kanama riskinin erken belirlenmesi, hastaya özgü koruyucu hemşirelik girişimlerinin planlanmasını sağlar.

Girişim 2: Vital bulgular düzenli olarak takip edilir.

Uygulama:

• Kan basıncı ölçülür.
• Nabız ve solunum sayısı değerlendirilir.
• Vücut sıcaklığı takip edilir.
• Gerekli hastalarda oksijen satürasyonu izlenir.
• Önceki ölçümlerle karşılaştırma yapılır.
• Ani taşikardi, hipotansiyon veya klinik kötüleşme durumunda sağlık ekibine haber verilir.

Gerekçe: Kan kaybı dolaşım sistemini etkileyebilir. Vital bulgulardaki değişiklikler kanamanın erken fark edilmesine yardımcı olabilir. Bununla birlikte normal vital bulgular kanamayı tamamen dışlamaz.

Girişim 3: Cilt ve mukozalar kanama belirtileri açısından değerlendirilir.

Uygulama:

• Ciltte yeni gelişen morluklar ve peteşiler kontrol edilir.
• Diş eti ve burun kanaması açısından hasta gözlemlenir.
• Enjeksiyon ve damar yolu bölgeleri incelenir.
• Cerrahi kesi ve pansuman alanları değerlendirilir.
• Ağız içi ve diğer mukozalarda kanama bulguları araştırılır.

Gerekçe: Cilt ve mukozalardaki değişiklikler, kanama eğiliminin erken belirtileri olabilir.

Girişim 4: İdrar ve dışkı kanama açısından değerlendirilir.

Uygulama:

• İdrarın rengi ve görünümü takip edilir.
• İdrarda kan bulunup bulunmadığı değerlendirilir.
• Dışkının rengi ve görünümü gözlemlenir.
• Siyah, katran görünümünde dışkı veya gözle görülür kan varlığı değerlendirilir.
• Kanama şüphesi varsa uygun şekilde kayıt tutulur ve sağlık ekibine haber verilir.

Gerekçe: Gastrointestinal ve üriner sistem kanamaları erken dönemde fark edilmeyebilir. Bu nedenle atılımın gözlenmesi önemlidir.

Girişim 5: Laboratuvar sonuçları takip edilir.

Uygulama:

• Hemoglobin ve hematokrit değerleri izlenir.
• Trombosit sayısı değerlendirilir.
• Hekim istemine göre protrombin zamanı (PT) ve INR sonuçları takip edilir.
• Gerektiğinde aktive parsiyel tromboplastin zamanı (aPTT) değerlendirilir.
• Hastanın kullandığı antikoagülan ilaca uygun laboratuvar izlemi yapılır.
• Önceki sonuçlarla karşılaştırma yapılır ve önemli değişiklikler bildirilir.

Gerekçe: Laboratuvar sonuçları kanama riskinin değerlendirilmesine yardımcı olur. Ancak her antikoagülan ilacın izleminde aynı test kullanılmaz. Örneğin varfarin tedavisinde INR önemlidir; doğrudan oral antikoagülanların etkisi rutin INR ile güvenilir şekilde ölçülemez.

Girişim 6: Antikoagülan ve antiagregan ilaçların güvenli kullanımı sağlanır.

Uygulama:

• Hastanın kullandığı ilaçlar ve dozları kontrol edilir.
• İlaç uygulamadan önce doğru hasta, doğru ilaç, doğru doz, doğru yol ve doğru zaman ilkelerine uyulur.
• İlaçların olası kanama yan etkileri konusunda hasta bilgilendirilir.
• Beklenmeyen kanama bulguları sağlık ekibine bildirilir.
• Hekim istemi olmadan ilaç dozu değiştirilmez veya ilaç kesilmez.
• Birden fazla kanama riskini artırabilecek ilaç kullanımı açısından ilaç listesi değerlendirilir.

Gerekçe: Antikoagülan ve antiagregan ilaçlar kanama riskini artırabilir. Güvenli ilaç uygulaması, önlenebilir ilaç kaynaklı komplikasyonların azaltılmasına yardımcı olur.

Girişim 7: İnvaziv girişimler mümkün olduğunca sınırlandırılır.

Uygulama:

• Gereksiz enjeksiyon ve damar yolu girişimlerinden kaçınılır.
• Kan alma işlemleri uygun teknikle gerçekleştirilir.
• Girişim öncesinde hastanın kanama riski değerlendirilir.
• Girişim sonrası bölge kanama açısından kontrol edilir.
• Gerektiğinde girişim bölgesine yeterli süre basınç uygulanır.
• Kas içi enjeksiyon gibi kanama riskini artırabilecek uygulamalar hastanın durumuna ve klinik protokole göre değerlendirilir.

Gerekçe: İnvaziv işlemler damar ve doku bütünlüğünü bozarak kanamaya veya hematom oluşumuna neden olabilir.

Girişim 8: Enjeksiyon ve damar yolu uygulamalarında dikkatli teknik kullanılır.

Uygulama:

• Uygun damar yolu ve iğne seçimi yapılır.
• Girişim bölgesi işlem öncesi ve sonrası kontrol edilir.
• Damar yolu çıkarıldıktan sonra kanama durana kadar uygun basınç uygulanır.
• Kanama eğilimi olan hastalarda enjeksiyon bölgesinde hematom gelişimi takip edilir.
• Uygun olmayan bölgelere gereksiz girişim yapılmaz.

Gerekçe: Doğru uygulama tekniği, doku hasarını ve girişim sonrası kanama riskini azaltabilir.

Girişim 9: Cerrahi kesi ve dren bölgeleri düzenli olarak izlenir.

Uygulama:

• Cerrahi kesi çevresi kanama ve hematom açısından değerlendirilir.
• Pansumanın kanla ıslanma durumu takip edilir.
• Drenlerden gelen sıvının miktarı, rengi ve özelliği kaydedilir.
• Beklenmeyen kanlı drenaj veya hızlı artış durumunda sağlık ekibine haber verilir.
• Pansuman değişimleri aseptik teknikle gerçekleştirilir.
• Cerrahi bölgeye yönelik özel bakım talimatları uygulanır.

Gerekçe: Ameliyat sonrası kanama erken dönemde fark edilmelidir. Drenaj miktarı ve görünümündeki değişiklikler olası kanamanın değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Girişim 10: Düşme ve travmaları önleyici önlemler alınır.

Uygulama:

• Hastanın düşme riski değerlendirilir.
• Yatak frenleri kilitlenir.
• Çağrı zili hastanın ulaşabileceği yere yerleştirilir.
• Hasta ayağa kalkarken gerektiğinde destek sağlanır.
• Oda içerisindeki engeller kaldırılır.
• Kaymayan ve uygun ayakkabı kullanımı desteklenir.
• Hastaya yardım almadan hareket etmemesi gerektiği açıklanır.

Gerekçe: Kanama riski bulunan hastalarda düşme veya travma, ciddi iç ya da dış kanamalara neden olabilir. Çevresel güvenlik önlemleri travma olasılığını azaltır.

Girişim 11: Hastanın ağız ve diş bakımında travmadan kaçınılır.

Uygulama:

• Ağız mukozası kanama açısından değerlendirilir.
• Yumuşak kıllı diş fırçası kullanımı önerilir.
• Diş eti kanamasına neden olabilecek sert fırçalama önlenir.
• Diş ipi kullanımı konusunda hastanın kanama riski ve klinik öneriler dikkate alınır.
• Ağız bakımında travmatik uygulamalardan kaçınılır.

Gerekçe: Trombositopeni veya pıhtılaşma bozukluğu bulunan hastalarda ağız mukozasında küçük travmalar bile kanamaya neden olabilir.

Girişim 12: Burun ve cilt travmalarını önleyici eğitim verilir.

Uygulama:

• Hastaya burnunu sert şekilde temizlememesi önerilir.
• Burun karıştırma ve travmaya neden olabilecek davranışlardan kaçınması anlatılır.
• Cilt bütünlüğünü koruyacak bakım sağlanır.
• Tıraş sırasında kesilme riskini azaltacak uygun araçlar önerilir.
• Ciltte oluşan morlukların sağlık ekibine bildirilmesi gerektiği açıklanır.

Gerekçe: Küçük travmalar, kanama eğilimi bulunan hastalarda uzun süren kanamalara neden olabilir.

Girişim 13: Hastanın beslenme durumu değerlendirilir.

Uygulama:

• Günlük besin tüketimi değerlendirilir.
• Yetersiz beslenme bulguları incelenir.
• Hastanın karaciğer hastalığı veya besin emilim bozukluğu gibi durumları dikkate alınır.
• Gerekli durumlarda diyetisyenle iş birliği yapılır.
• Hastaya hekim veya diyetisyen önerisi olmadan besin takviyesi kullanmaması gerektiği açıklanır.

Gerekçe: Yetersiz beslenme ve bazı vitamin eksiklikleri pıhtılaşma mekanizmasını olumsuz etkileyebilir. Özellikle K vitamini pıhtılaşma faktörlerinin üretiminde rol oynar.

Girişim 14: Hasta ve ailesine kanama belirtileri hakkında eğitim verilir.

Uygulama:

• Burun ve diş eti kanaması gibi belirtiler açıklanır.
• İdrarda veya dışkıda kan görülmesinin önemi anlatılır.
• Nedensiz morluk ve hematom oluşumunun bildirilmesi gerektiği belirtilir.
• Kanlı kusma ve siyah dışkı gibi bulguların acil değerlendirme gerektirdiği açıklanır.
• Ani baş ağrısı, bilinç değişikliği ve düşme sonrası gelişen belirtilerin önemine dikkat çekilir.

Gerekçe: Hastanın kanama belirtilerini tanıması, sağlık kuruluşuna zamanında başvurmasını ve olası komplikasyonların erken fark edilmesini sağlar.

Girişim 15: Hastanın ilaç kullanımı konusunda bilgilendirilmesi sağlanır.

Uygulama:

• Antikoagülan ilaçların hangi amaçla kullanıldığı açıklanır.
• İlacın önerilen dozda ve zamanda kullanılması gerektiği anlatılır.
• Hekime danışmadan ilaç kesilmemesi gerektiği vurgulanır.
• Reçetesiz ağrı kesici, bitkisel ürün veya besin takviyesi kullanmadan önce sağlık profesyoneline danışması önerilir.
• Varfarin kullanan hastalara K vitamini içeren besinleri tamamen bırakmak yerine beslenmelerindeki K vitamini miktarını mümkün olduğunca dengeli ve tutarlı tutmaları gerektiği açıklanır.

Gerekçe: İlaç etkileşimleri ve yanlış ilaç kullanımı kanama riskini artırabilir veya tedavinin etkinliğini değiştirebilir.

Girişim 16: İç kanama belirtileri açısından hasta yakından izlenir.

Uygulama:

• Açıklanamayan karın, sırt veya göğüs ağrısı değerlendirilir.
• Hastanın bilinç durumu takip edilir.
• Ani gelişen baş ağrısı, görme değişikliği veya nörolojik belirtiler gözlemlenir.
• Solukluk, soğuk terleme ve baş dönmesi değerlendirilir.
• Kan basıncı ve nabız değişiklikleri izlenir.
• İç kanama şüphesinde acil değerlendirme ve kurumun acil müdahale prosedürleri başlatılır.

Gerekçe: İç kanamalar dışarıdan fark edilmeyebilir ve kısa sürede ciddi dolaşım bozukluğuna neden olabilir. Erken fark edilmesi hayati önem taşır.

Girişim 17: Kanama gelişmesi durumunda hızlı ve uygun müdahale sağlanır.

Uygulama:

• Kanama bölgesi ve kanama miktarı değerlendirilir.
• Dış kanama durumunda, kontrendikasyon yoksa uygun doğrudan basınç uygulanır.
• Hastanın vital bulguları ve bilinç durumu izlenir.
• Sağlık ekibine ve hekime gecikmeden haber verilir.
• Gerekli durumlarda acil müdahale ekibi çağrılır.
• Damar yolu, laboratuvar incelemeleri ve tedavi hazırlıkları kurum protokolleri ve hekim istemi doğrultusunda yürütülür.
• Yapılan işlemler ve hastanın yanıtı kayıt altına alınır.

Gerekçe: Kanama geliştiğinde erken müdahale kan kaybının azaltılmasına ve dolaşımın korunmasına yardımcı olur.

4. Değerlendirme

Hemşirelik bakımının etkinliği, belirlenen amaç ve beklenen hasta sonuçlarına göre değerlendirilir.

Değerlendirmede aşağıdaki ölçütlerden yararlanılabilir:

• Hastada görünür kanama gelişti mi?
• Ciltte yeni morluk, peteşi veya hematom oluştu mu?
• Burun ve diş eti kanaması gözlendi mi?
• İdrar ve dışkıda kanama bulgusu var mı?
• Cerrahi kesi ve dren bölgelerinde beklenmeyen kanama meydana geldi mi?
• Vital bulgularda kan kaybını düşündüren değişiklikler var mı?
• Hemoglobin, hematokrit ve trombosit değerleri takip edildi mi?
• Hastanın ilaçları güvenli şekilde uygulandı mı?
• Hasta kanama belirtilerini açıklayabiliyor mu?
• Hasta ve ailesi travmaları önlemeye yönelik önlemleri uygulayabiliyor mu?

Değerlendirme sonucu: Hastada kanama gelişmemiş, vital bulgular stabil seyretmiş ve belirlenen koruyucu hedeflere ulaşılmışsa bakım planı sürdürülür. Yeni risk faktörleri ortaya çıkarsa bakım planı güncellenir. Kanama gelişmesi durumunda mevcut bakım planı yeniden değerlendirilir ve aktif kanamaya yönelik acil bakım süreci başlatılır.

Kanama Riski Hemşirelik Bakım Planı Tablosu

Aşağıdaki tablo, hemşirelik öğrencilerinin bakım planı ödevlerinde ve klinik uygulamalarda yararlanabileceği özet bir örnektir.

Örnek Kanama Riski Hemşirelik Bakım Planı

Hasta örneği: Diz protezi ameliyatı geçirmiş, ameliyat sonrası dönemde tromboz profilaksisi amacıyla hekim istemine göre antikoagülan tedavi alan bir hasta.

Hasta değerlendirmesi

• Hasta ameliyat sonrası dönemdedir.
• Antikoagülan tedavi almaktadır.
• Cerrahi kesi ve dren bölgesi bulunmaktadır.
• Ameliyat sonrası hareketleri geçici olarak kısıtlanmıştır.
• Düşme ve travma durumunda kanama gelişme riski bulunmaktadır.

Hemşirelik tanısı

Cerrahi girişim ve antikoagülan ilaç kullanımı ile ilişkili kanama riski.

Amaç

Hastada ameliyat sonrası dönemde kanama gelişmesini önlemek, olası kanama belirtilerini erken fark etmek ve dolaşım sisteminin stabilitesini korumak.

Hemşirelik girişimleri

1. Hastanın kanama öyküsü ve kullandığı ilaçlar değerlendirilir.
2. Kan basıncı, nabız, solunum sayısı ve oksijen satürasyonu takip edilir.
3. Cerrahi kesi çevresi kanama ve hematom açısından gözlemlenir.
4. Drenaj miktarı ve görünümü düzenli olarak kaydedilir.
5. Hemoglobin, hematokrit ve trombosit değerleri takip edilir.
6. Antikoagülan ilaçlar hekim istemine uygun şekilde uygulanır.
7. İlaç uygulaması öncesinde doğru ilaç ve doğru doz kontrolü yapılır.
8. Enjeksiyon ve damar yolu bölgeleri kanama açısından değerlendirilir.
9. Düşme ve travmaları önlemek için güvenlik önlemleri alınır.
10. Hastaya kanama belirtileri hakkında eğitim verilir.
11. Ani ağrı, hipotansiyon, taşikardi veya beklenmeyen kanama bulguları sağlık ekibine bildirilir.

Beklenen hasta sonuçları

• Hastada beklenmeyen kanama gelişmez.
• Cerrahi kesi bölgesinde aşırı kanama veya genişleyen hematom görülmez.
• Drenaj miktarı ve özelliği klinik beklentilerle uyumludur.
• Hastanın vital bulguları stabil seyreder.
• Hasta kanama belirtilerini tanımlayabilir.
• Hasta düşme ve travmalardan korunur.

Değerlendirme

Hastanın cerrahi bölgesi, drenaj miktarı, vital bulguları ve laboratuvar sonuçları değerlendirilir. Kanama bulgusu yoksa koruyucu hemşirelik girişimleri sürdürülür. Kanama şüphesi oluştuğunda sağlık ekibine haber verilerek gerekli klinik değerlendirme ve müdahale gerçekleştirilir.

Kanama Riski Olan Hastalarda Hemşirenin Sorumlulukları

Kanama riski bulunan hastaların bakımında hemşirenin temel sorumluluğu, kanama gelişimini önlemek ve olası kanama belirtilerini erken fark etmektir.

Hemşirenin başlıca sorumlulukları şunlardır:

1. Hastanın kanama risk faktörlerini belirlemek.
2. Kanama öyküsünü ve kullanılan ilaçları değerlendirmek.
3. Vital bulguları düzenli takip etmek.
4. Cilt ve mukozaları kanama belirtileri açısından gözlemlemek.
5. İdrar ve dışkıyı kanama yönünden değerlendirmek.
6. Laboratuvar sonuçlarını takip etmek.
7. İlaçları güvenli uygulama ilkelerine göre vermek.
8. Gereksiz invaziv girişimlerden kaçınmak.
9. Cerrahi kesi ve dren bölgelerini izlemek.
10. Düşme ve travmaları önleyici önlemler almak.
11. Hasta ve ailesine kanama belirtileri konusunda eğitim vermek.
12. Kanama şüphesinde sağlık ekibini zamanında bilgilendirmek.
13. Uygulanan girişimleri ve hasta yanıtlarını kayıt altına almak.

Kanama Riski Olan Hastalarda Dikkat Edilmesi Gereken Durumlar

Kanama riski bulunan hastalarda bazı belirtiler acil değerlendirme gerektirir.

Klinik uyarı: Antikoagülan kullanan bir hastanın başını çarpması veya düşmesi, dışarıdan belirgin bir yaralanma görülmese bile acil tıbbi değerlendirme gerektirir. Ani şiddetli baş ağrısı, bilinç değişikliği, bayılma, kanlı kusma veya belirgin dolaşım bozukluğu bulgularında acil müdahale süreci başlatılmalıdır.

Kanama Riski ile İlgili Sık Sorulan Sorular

1. Kanama riski hemşirelik tanısı nedir?

Kanama riski, hastanın mevcut sağlık durumu, kullandığı ilaçlar, pıhtılaşma bozuklukları veya geçirdiği cerrahi işlemler nedeniyle kanama yaşama olasılığının artmasını ifade eden bir hemşirelik tanısıdır.

2. Kanama riski hemşirelik bakımında temel amaç nedir?

Temel amaç, hastada kanama gelişmesini önlemek, olası kanama belirtilerini erken fark etmek, travmaları önlemek ve hastanın dolaşım sisteminin stabilitesini korumaktır.

3. Kanama riski olan hastalarda hangi laboratuvar değerleri takip edilir?

Hastanın klinik durumuna göre hemoglobin, hematokrit, trombosit sayısı, protrombin zamanı (PT), INR ve aktive parsiyel tromboplastin zamanı (aPTT) takip edilebilir. Kullanılan antikoagülan ilaca göre gerekli laboratuvar testleri değişebilir.

4. Kanama riski olan hastalarda hangi ilaçlara dikkat edilmelidir?

Antikoagülanlar, antiagreganlar ve bazı nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar kanama riskini artırabilir. Hastanın kullandığı tüm ilaçlar ve besin destekleri birlikte değerlendirilmelidir.

5. Kanama riski olan hastalarda hemşire hangi belirtileri takip etmelidir?

Hemşire; burun ve diş eti kanaması, ciltte morluk, peteşi, hematom, idrarda kan, dışkıda kan, kanlı kusma, cerrahi bölgeden kan gelmesi ve dolaşım değişikliklerini takip etmelidir.

6. Kanama riski ile kanama arasında fark var mıdır?

Evet. Kanama riski, hastada henüz kanama meydana gelmeden kanama olasılığının artmış olmasıdır. Kanama ise damar bütünlüğünün bozulması sonucunda kanın damar dışına çıkmasıdır. Bu nedenle kanama riski bir risk tanısı, aktif kanama ise mevcut bir klinik sorundur.

7. Antikoagülan kullanan her hastada kanama gelişir mi?

Hayır. Antikoagülan kullanımı kanama riskini artırabilir ancak her hastada kanama gelişeceği anlamına gelmez. İlacın uygun dozda kullanılması, hastanın düzenli değerlendirilmesi ve kanama belirtilerinin izlenmesi önemlidir.

8. Kanama riski olan hastalarda düşme neden önemlidir?

Kanama riski bulunan hastalarda düşme ve travmalar, normalden daha ciddi kan kaybına veya iç kanamaya neden olabilir. Özellikle antikoagülan kullanan hastalarda kafa travmaları dikkatle değerlendirilmelidir.

Sonuç

Kanama riski hemşirelik bakımı, hastanın güvenliğini korumak ve kanama gelişmesini önlemek açısından önemli bir bakım sürecidir. Bu süreçte hastanın risk faktörlerinin belirlenmesi, vital bulguların takip edilmesi, cilt ve mukozaların değerlendirilmesi, laboratuvar sonuçlarının izlenmesi ve ilaçların güvenli uygulanması temel hemşirelik girişimleri arasında yer alır.

Hemşire, kanama belirtilerini erken fark ederek olası komplikasyonların önlenmesine katkı sağlar. Hasta ve ailesinin kanama belirtileri, ilaç kullanımı ve travmalardan korunma konusunda bilgilendirilmesi de bakımın etkinliğini artırır.

Başarılı bir kanama riski hemşirelik bakım planı, hastanın bireysel özelliklerine göre hazırlanmalı, belirlenen hedefler düzenli olarak değerlendirilmeli ve klinik durumdaki değişikliklere göre güncellenmelidir.

Eğitim notu: Bu içerik hemşirelik eğitimi ve bakım planı hazırlama amacıyla oluşturulmuş genel bir örnektir. Gerçek hasta bakımında girişimler; hastanın klinik durumuna, hekim istemine, kullanılan ilaçlara ve kurumun güncel protokollerine göre bireyselleştirilmelidir.